borca-aykirilik-tazminat

Borca Aykırılık ve Tazminat Sorumluluğu

Görev

Borçlunun borca aykırı davranışından doğan tazminat sorumluluğunu (TBK m.112 vd.) unsurları, kusur karinesi, illiyet ve zarar hesabı yönünden değerlendirmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Borç hiç mi ifa edilmedi, geç mi, yoksa kötü mü ifa edildi?
• Alacaklının uğradığı zarar nedir; doğrudan/dolaylı, fiili zarar/yoksun kalınan kâr?
• Borçlunun yardımcı kişileri (ifa yardımcısı) devrede miydi?
• Sorumsuzluk anlaşması veya sınırlandırma var mı?

Denetim şeması

1. Temel norm: TBK m.112 — borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine bir kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe zararı gidermekle yükümlüdür. Burada kusur karinesi vardır; ispat yükü borçludadır (haksız fiilden farkı).
2. Unsurlar: (a) borca aykırı davranış, (b) zarar, (c) illiyet bağı, (d) kusur (karine ile var sayılır). Kusursuzluk ispatı veya uygun illiyetin kesilmesi sorumluluğu kaldırır.
3. İfa yardımcısının fiili: m.116 — borçlu, yardımcı kişilerin verdiği zarardan kendi fiili gibi sorumludur; bu sorumluluk sözleşmeyle sınırlandırılabilir (m.115 sınırları içinde).
4. Sorumsuzluk anlaşması: m.115 — ağır kusur (kasıt/ağır ihmal) için önceden yapılan sorumsuzluk anlaşması kesin hükümsüzdür; uzmanlık gerektiren faaliyet/izinli işlerde hafif kusur için bile geçersizdir.
5. Zararın belirlenmesi ve indirim: m.114 atfıyla haksız fiil hükümleri (m.51-52) kıyasen; müterafik kusur ve hâkimin takdiri (m.52), öngörülebilirlik.
6. Zamanaşımı: Kural 10 yıl (m.146); kanunda özel süre varsa o uygulanır.
7. İspat yükü: Aykırılığı ve zararı alacaklı; kusursuzluğunu borçlu ispatlar.

Çıktı modülleri

• Sorumluluk unsurları kontrol listesi (kusur karinesi vurgulu).
• Zarar kalemleri ve indirim sebepleri tablosu.
• Sorumsuzluk/sınırlama maddelerinin geçerlilik denetimi.

Plugin bağlamı

Bu beceri borclar-hukuku-genel eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.