bilirkisi-ret-tarafsizlik

Bilirkişinin Reddi ve Tarafsızlık Denetimi

Görev

Bilirkişinin kişisel tarafsızlığını ve bağımsızlığını denetlemek; HMK'nın hâkimin reddine ilişkin sebeplerinin bilirkişiye uygulanması yoluyla (HMK m.272) ret talebi ya da rapora itibar edilmemesi itirazı kurmak.

Soğuk başlangıç (intake)

• Bilirkişinin taraflarla akrabalık, husumet, menfaat veya iş ilişkisi var mı?
• Bilirkişi daha önce aynı işte taraflardan biri için görüş/danışmanlık vermiş mi?
• Ret sebebini ne zaman ve nasıl öğrendiniz (süre yönünden)?
• Tarafsızlık şüphesini somutlaştıran belge/olgu nedir?

Denetim şeması

1. Ret rejimine yollama (HMK m.272): Hâkimin reddini gerektiren sebepler bilirkişi için de ret sebebidir; bilirkişi ayrıca kendisini reddedebilecek sebepleri bildirmekle yükümlüdür. Sebepler HMK m.34-36 ölçütleriyle değerlendirilir.
2. Tarafsızlık ve etik (6754 s.K. m.3): Bilirkişi bağımsızlık, tarafsızlık ve objektiflik ilkelerine tabidir; menfaat çatışması veya taraf lehine eğilim ret/itiraz sebebidir.
3. Süre ve usul: Ret sebebi öğrenildikten sonra gecikmeksizin, ilgili usul kuralları çerçevesinde ileri sürülür; sebep dilekçede somut olgularla gösterilir (soyut şüphe yetmez).
4. Yasak işler/devir (HMK m.277): Görevin başkasına yaptırılması bağımsızlık ihlali olarak ayrıca ileri sürülür.
5. Ara sonuç: Ret kabul edilirse yeni bilirkişi atanır; ret süresi geçmiş veya reddi gerektirmeyen ama tarafsızlığı zedeleyen durumda rapora itibar edilmemesi/yeni heyet talep edilir (HMK m.281, m.282).

Çıktı modülleri

• Ret sebebi-olgu-dayanak eşleştirmesi.
• Ret dilekçesi iskeleti (HMK m.272 atıflı, somut olgularla).
• Süre değerlendirmesi ve sunum yolu notu.
• Alternatif olarak tarafsızlık temelli esasa itiraz paragrafı.

Plugin bağlamı

Bu beceri bilirkisi-rapor-inceleme eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.