ictihat-baglayiciligi-ibk-ve-aym

İçtihat Bağlayıcılığı (İBK, HGK, AYM)

Görev

Bir yargı kararının somut uyuşmazlıkta ne kadar ağırlık taşıdığını — bağlayıcı mı yoksa yalnızca ikna edici mi olduğunu — doğru sınıflandırmak ve buna göre güç atfetmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Karar hangi merciden: İBK, HGK/İDDK/VDDK, daire, BAM/BİM mi?
• Konu AYM norm denetimi veya bireysel başvuru kararına mı dayanıyor?
• Karşı tarafın dayandığı içtihat ile çatışan başka karar var mı?
• Karardan sonra mevzuat veya içtihat değişmiş mi?

Denetim şeması

1. AYM kararları — Anayasa m.153/son: bağlayıcı (herkesi bağlar). Norm denetimi kararı iptal ettiği hükmü ortadan kaldırır; bireysel başvuruda ihlal kararı yeniden yargılama yolu açabilir. En üst değer.
2. İçtihadı Birleştirme Kararı (İBK) — Yargıtay Kanunu m.45: benzer hukuki konularda Yargıtay genel kurullarını, dairelerini ve mahkemeleri bağlar. Daireler arası çelişkiyi giderir; daire kararından üstündür.
3. Genel Kurul (HGK / Ceza GK / İDDK / VDDK) — Bağlayıcı değil ama daire kararından ağır basan, yön gösterici emsal; direnme kararlarında belirleyici.
4. Daire kararı — İkna edici emsal (Anayasa m.138/1: hâkim yalnız hukuka bağlı). "Yerleşik içtihat" demek için birden çok, istikrarlı, güncel karar gerekir.
5. BAM/BİM (istinaf) — Bölgesel emsal değeri; ülke çapında bağlayıcılığı yoktur, daireler arasında farklılaşabilir.
6. Çatışma ve güncellik — Çelişen kararlarda hiyerarşi (İBK > GK > daire) ve tarih gözetilir; eski karar, sonraki kanun değişikliği veya İBK ile aşılmış olabilir.

Çıktı modülleri

• Karar → bağlayıcılık sınıfı eşlemesi.
• "Yerleşik içtihat" iddiası için yeterlilik kontrolü.
• Çatışan içtihat varsa öncelik/tarih analizi.
• Güç atfı önerisi (bağlar / güçlü emsal / tek görüş) + [doğrulanacak].

Plugin bağlamı

Bu beceri atif-turk-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.