atif-katmanlari-ve-kanit-degeri

Atıf Katmanları ve Kanıt Değeri

Görev

Bir hukuki metinde geçen her önermeyi doğru kaynak katmanına (mevzuat / içtihat / doktrin / çıkarım) yerleştirmek ve her katmanın bağlayıcılık derecesini abartmadan ve eksiltmeden göstermek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Metin ne tür: layiha, mütalaa, sözleşme şerhi, iç değerlendirme mi?
• Hangi önerme bağlayıcı kurala, hangisi tartışmalı görüşe dayanıyor?
• İddialar arasında "kanun böyle diyor" ile "doktrin/içtihat böyle diyor" karışmış mı?
• Okuyucu kararı kim verecek (hâkim, müvekkil, karşı vekil)?

Denetim şeması

1. Katman ayrımı — Her cümle dört kutudan birine konur: (a) yürürlükteki mevzuat (bağlayıcı kural, Anayasa m.138/1), (b) içtihat (emsal; İBK bağlayıcı, diğeri ikna edici), (c) doktrin (bağlamayan görüş, TMK m.1/3), (d) yazarın çıkarımı/yorumu.
2. Bağlayıcılık sıralaması — Anayasa/AYM kararı (m.153/son: herkesi bağlar) > kanun/CB kararnamesi > İBK (Yargıtay K. m.45: bağlar) > yerleşik daire/genel kurul içtihadı (ikna edici) > tek karar > doktrin > kişisel çıkarım.
3. Sunum disiplini — Bağlayıcı kural "…m.X uyarınca" diye kesin; içtihat "Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre"; doktrin "öğretide … savunulmaktadır" diye kiplenir. Çıkarım açıkça "kanaatimce/değerlendirildiğinde" ile ayrılır.
4. Abartma denetimi — Tek bir daire kararı "yerleşik içtihat" diye sunulmaz; bir yazarın görüşü "kural" gibi yazılmaz; tartışmalı konuda tek yön gösterilmez.
5. İspat-hukuk ayrımı — Vakıa iddiası (ispatı gerekir, HMK m.190) ile hukuk önermesi (iura novit curia) ayrı işaretlenir; atıf yalnızca hukuk katmanına yapılır, vakıa için delil gösterilir.

Çıktı modülleri

• Önerme → katman eşleme tablosu.
• Bağlayıcılık derecesi notu (her önerme için).
• Kiplenme düzeltme önerileri (kesin/ikna edici/görüş).
• Abartılmış/temelsiz atıf uyarı listesi.

Plugin bağlamı

Bu beceri atif-turk-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.