ifade-toplanma-din-ozgurlugu

İfade, Toplanma ve Din Özgürlüğü İhlali

Görev

m.26 (ifade), m.28 (basın), m.33-34 (örgütlenme, toplantı-gösteri) ve m.24 (din-vicdan) kapsamındaki müdahalelerin m.13 süzgecinden geçirilerek ölçülü olup olmadığını değerlendirmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Müdahale neye yöneldi (söz, yazı, paylaşım, gösteri, dernek/sendika eylemi, inanç pratiği)?
• Müdahale türü: ceza, idari yaptırım, yasak, görevden uzaklaştırma, erişim engeli?
• Müdahalenin kanuni dayanağı ve güttüğü meşru amaç nedir?
• İfade/eylem kamusal tartışmaya, siyasete veya gazetecilik faaliyetine mi ilişkin?

Denetim şeması

1. Müdahalenin varlığı — yaptırım, ceza, yasak veya caydırıcı (chilling) etki doğuran her tedbir müdahaledir.
2. Kanunilik — m.13: erişilebilir, öngörülebilir ve belirli kanun şartı; muğlak/aşırı geniş norm uygulaması ihlale yol açabilir.
3. Meşru amaç — m.26/2 ve ilgili maddelerdeki sınırlama sebepleri (millî güvenlik, kamu düzeni, başkalarının hak ve şöhreti vb.).
4. Demokratik toplumda gereklilik ve ölçülülük — "zorlayıcı toplumsal ihtiyaç" var mı; tedbir ile amaç orantılı mı; daha hafif araç mümkün mü. Siyasi söylem, kamu yararına haber ve eleştiriye geniş koruma; ifadenin değer yargısı mı olgu açıklaması mı olduğu; yaptırımın ağırlığı ve caydırıcı etkisi tartılır.
5. Toplanma/örgütlenme — barışçıl gösteriye ve dernek/sendika faaliyetine müdahalede aynı üçlü test; barışçıllık karinesi.
6. Din-vicdan — inancı açıklama özgürlüğüne müdahalede tarafsızlık ve çoğulculuk ölçütü.

Denge: İfade ile başkalarının kişilik hakkı (m.17/m.20) çatışıyorsa AYM çatışan haklar arasında adil denge kurar.

İspat yükü: müdahaleyi başvurucu; gerekliliği ve orantılılığı kamu makamı temellendirir.

Ara sonuç: hangi ölçütte ihlal bulunduğu.

Çıktı modülleri

• Müdahale türü ve ilgili madde tespiti.
• Üçlü test altlaması (kanunilik–amaç–gereklilik/ölçülülük).
• Caydırıcı etki ve yaptırım ağırlığı notu.
• İlke kararlarına atıf [doğrulanacak].

Plugin bağlamı

Bu beceri anayasa-mahkemesi-bireysel-basvuru eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.